DOĞUNUN YÜKSELEN GÜNEŞİ DOĞUBAYAZIT
 
AnasayfaPortalTakvimSSSAramaKayıt OlGiriş yap

Paylaş | 
 

 PİR SULTAN ABDAL

Önceki başlık Sonraki başlık Aşağa gitmek 
YazarMesaj
eaSTBazid
Admin


Mesaj Sayısı : 127
Kayıt tarihi : 24/05/09
Yaş : 26
Nerden : Güneşin İlk Doğdugu Yer Doğubayazıt

MesajKonu: PİR SULTAN ABDAL   Çarş. Ağus. 26, 2009 7:22 pm

PİR SULTAN ABDAL


XVI. yy´da Anadolu halkinin cileli yasamini dile getiren bir sestir Pir Sultan Abdal ; kisiligi, sorunlari dile getirisi ve haksizliklara karsi yürekli direnisiyle, halkla özdeslesmistir. Adi bir söylenceler zinciri biciminde günümüze ulasmis, siirleri, haksizliga baskaldiraanlara örnek olmus, bir Pir Sultan Abdal gelenegi dogmustur.yasami konusunda bilinenler, kendi siirlerine, halk arasinda yaygin söylencelere ve baska ozanlarinonun icin yazdiklarina dayanmaktadir. Buna göre Sivas´in Yildizeli ilcesi´nin Circir Bucagi´na bagli Banaz köyü´nde dogmustur. Asli adi Haydar´dir. Horasan´dan Iran´a, Iran´daki Hoy Kasabasi´na, oradan da Anadolu´ya göcüp Sivas´a yerlesen bir Türkmen soyundan oldugu düsüncesi yaygindir. Nasil bir ögrenim görügü bilinmemektedir. Siirlerinde kullandigi kavramlar, tekke ve medrese kültürü aldigi yolunda ipuclari vermektedir. Dogum ve ölüm tarihlerinin saptanmasi icin uzmanlar degisik yöntemlerle arastirmalar yapmis, ama kimi tarihsel celiskilere kesin cözümler bulunamamistir. Ancak Pir Sultan´in XVI. yy´da Sivas yöresinde yasadigi, Alevi - Bektasi Tarikati´ndan oldugu ortak görüstür. Baglandigi tarikatca, din önderi ve devlet baskani olarak da görülen, Iran sahlari adina Anadolu halkini kiskirttigi, ayaklanmalarina önderlik ettigi gerekcesiyle, arkabasi ve Sivas valisi olanHizir Pasa´ca astirildigi bilinir. Pir Sultan, Anadolu´nun karmasik dönemlerinden birinde yasamistir. Osmanli Devleti, kurulus yillarindaki halkla kaynasmisligindan uzaklasmis, dinsel hosgörü gectikce yerini baskiya birakmistir. Köylü agir vergi yükü altindadir.

[ Uzmanlar "Yürüyüs eyledi Urum üstüne" diye baslayan siirindeki sözlerine bakarak, Pîr Sultan Abdal'in Sah Tahmasb zamaninda yasadigini söylüyorlar. Bu siirinde söyle sözler var:

Aslini sorarsan Sah'in ogludur
(...)
Koca Haydar Sah-i cihan torunu
Ali nesli güzel imam geliyor
"Koca Haydar Sah-i cihan" diye anilan, Sah Ismail'in babasi Seyh Haydar'dir. "Sah" diye anilan ise, Akkoyunlu Devleti'ni yikip Safevîogullari Devleti'ni kurarak Sîî mezhebi baskanligi ile devlet baskanligini birlestiren, Sah Ismail'in kendisidir. Seyh Haydar'in torunu, Sah Ismail'in oglu da Sah Tahmasb'dir.

Sah Tahmasb'in saltanat döneminin (1524-1578) büyük bir bölümü, Kanunî Sultan Süleyman'in saltanat dönemine (1520-1566) rastlar. Bu iki hükümdar geçmisteki aci olaylar yüzünden, uzun süre ülkeleri arasinda barisi saglayamamislar, Iranlilar ile Osmanlilar, 1534'den 1554'e kadar, tam yirmi yili anlasmazliklar, çatismalar, savaslarla geçirmislerdir. Kanunî Sultan Süleyman 1534'de yaptigi dogu seferinde, Iranlilar'in elinde bulunan Bagdat'i Osmanli topraklarina katmis, Sah Tahmasb 1548'de Anadolu'ya girerek Kemah'a kadar ilerlemis, 1552'de Ercis, Ahlat kalelerini geri almistir.

Pîr Sultan'in siirlerindeki olaylarin Sah Tahmasb dönemindeki olaylara uymasi, daha sonraki Iran sahlarinin Anadolu üzerine "yürüyüs eylemis" olmalari, bazi uzmanlarin kesin konusmalarina, sairin bu dönemde yasadigindan süphe edilemeyecegini söylemelerine yol açar.

Oysa bu dönemde Sivas'da valilik etmis bir Hizir Pasa yok, ama 1552'de Köstendil, 1554'de Sam, 1560'da Bagdat beylerbeyliklerinde bulunmus bir Hizir Pasa var. Uzmanlar 1567'de ölen bu Hizir Pasa'nin, Bagdat'a giderken, Sivas'a ugrayip oradaki ayaklanmayi bastirmis olabilecegini söylüyor. Bu görüs dogruysa, Pîr Sultan 1560'da asilmis demektir.

Pîr Sultan'in dili on altinci yüzyilin ikinci yarisinin dilidir, diyen bazi uzmanlar ise sairin 1560'da asilmis olabilecegini kabul etmiyorlar. Onlar halk söylentisini degerlendirerek baska bir yoldan gidiyor, Sivas'da valilik etmis Hizir Pasa'yi ariyorlar.

Sofi Aziz Mahmut Hüdâyi Efendi'nin I. Ahmed'e yazdigi bir mektupta, Alevîler ile Seyh Bedreddin'e bagli olanlari iyi taniyan, onlarla ugrasmasinin bilen bir Hizir Pasa'dan söz ediliyor. Belgenin ilgili bulundugu dönemde ise iki Hizir Pasa yasamis. Birinin özellikleri söyle:

Deli Hizir Pasa, Van Beylerbeyi (1582), Kars Beylerbeyi olarak Iran seferine katilma (1587), Erzurum Beylerbeyi (1588), Sivas Valisi (1588), Diyarbakir Valisi (1589), gene Sivas Valisi (1590), Tuna Muhafizi (1602), Budin Muhafizi (1605), ölümü (1607).

Deli diye anilmasi gözü pek, acimasiz bir kimse oldugunu gösteriyor. Ayrica Iran seferine katilmis, yani Safevîlere karsi savasmis. Safevî yanlisi Alevîlere düsmanlik besleyebilir. Iki kere Sivas'a vali gönderilmis, ikincisinde oldukça uzun kalmis. Alevîleri iyi tanidigi, onlarla ugrasmasini bildigi anlasiliyor.

Pîr Sultan'i astiranin Sivas Valisi Deli Hizir Pasa oldugunu söyleyen uzmanlarin görüsü dogruysa, sairin ölümü 1588'de, ya da 1590'dan sonradir.

Gene uzmanlara göre, Pîr Sultan 1534'de Bagdat'in Osmanlilar'a geçisi üzerine, Iran Sahina,


Güzel Sah'im çok yerlerden görünür
Asli nedir niye verdin Bagdat'i
diye siir yazmistir. 1534 ile 1590 arasinda 56 yil var. Pîr Sultan bu siiri yazdiginda, diyelim 20 yasindaysa, 76 yasinda ölmüs olur.

Böyle uzun bir ömür sürdügü kabul edilirse, uzmanlar arasindaki görüs ayriliklari da sona erebilir. Çünkü bu uzun ömre hem Pîr Sultan'in siirlerindeki olaylara uygun düsen Sah Tahmasb dönemi, hem de Deli Hizir Pasa sigdirilabiliyor.

Gene de bazi durumlarin açiklanmasi kolay degil. Örnekse, Pîr Sultan'in siirlerinde bir Alevî ayaklanmasindan söz ediliyor, oysa Deli Hizir Pasa döneminde Sivas'da böyle bir ayaklanma olmamis.

Uzmanlar arasindaki görüs ayriliklarinin ötesinde, kesin olan sudur: Pîr Sultan abdal on altinci yüzyilda Anadolu'da, Sivas yöresinde yasadi.

Sayfa başına dön Aşağa gitmek
http://bazid.forumdizini.com
 
PİR SULTAN ABDAL
Önceki başlık Sonraki başlık Sayfa başına dön 
1 sayfadaki 1 sayfası
 Similar topics
-
» merdum-i didem

Bu forumun müsaadesi var:Bu forumdaki mesajlara cevap veremezsiniz
Bazid Forum Dizini Portal u Forum :: (¯`•._.•Kültür, Sanat, Edebiyat,Tarih•._.•´¯) :: Edebiyat Bölümü :: Biyografi-
Buraya geçin: